Przed podjęciem działań związanych z planowaniem dziedziczenia warto zrozumieć, czym jest testament i jakie znaczenie ma dla prawidłowego przekazania majątku na przyszłe pokolenia. W artykule omówimy najważniejsze kwestie dotyczące przygotowania testamentu zgodnie z obowiązującymi przepisami, przedstawimy rodzaje dostępnych form oraz wskażemy potencjalne pułapki, których należy unikać, aby dokument był ważny i niepodważalny.

Kto może sporządzić testament i jakie ma uprawnienia

Prawo do sporządzenia testamentu przysługuje każdej osobie fizycznej, która ukończyła 18 lat i jest zdolna do czynności prawnych. Wyjątek stanowią osoby, które poprzez orzeczenie sądu zostały uznane za częściowo lub całkowicie niezdolne do samodzielnego wyrażenia woli. W praktyce za spadkodawcę uznajemy właśnie tę osobę, która sporządza akt ostatniej woli. Warto pamiętać, że:

• Spadkodawca może w każdej chwili odwołać lub zmienić treść testamentu, o ile zachowuje przewidzianą dla danej formy formę czynności.
• Prawo do sporządzania testamentów nie przysługuje spółkom, organizacjom pozarządowym czy innym podmiotom prawnym.
• Oświadczenie woli powinno być wyrażone w sposób jasny, co eliminuje ryzyko dowolnej interpretacji po śmierci testatora.

Skutki braku testamentu

W przypadku braku testamentu otwiera się tzw. dziedziczenie ustawowe, które reguluje kodeks cywilny. Majątek spadkodawcy dzieli się zgodnie z określoną kolejnością spadkobierców – najpierw małżonek i zstępni, potem rodzice i rodzeństwo. <> spadkobiercy mogą w przyszłości prowadzić postępowania sądowe o podział majątku, co wydłuża procedury i generuje dodatkowe koszty.

Formy testamentów oraz wymagania formalne

Prawo polskie dopuszcza kilka form sporządzenia testamentu. Kluczowe znaczenie ma zachowanie wymogów formalnych, które decydują o jego ważności.

Testament holograficzny (własnoręczny)

• Całość dokumentu musi być napisana przez spadkodawcę ręcznie.
• Muszą znaleźć się data i miejsce sporządzenia oraz podpis testatora.
• Brak poświadczenia notarialnego, ale każda pomyłka czy przekreślenie może skutkować uznaniem dokumentu za nieważny.

Testament notarialny

• Sporządzany w formie akt notarialnych przez notariusza.
• Notariusz odczytuje treść testamentu na głos, testator ma prawo wprowadzić poprawki oraz wyrazić ostateczną wolę.
• Zapewnia najwyższy stopień bezpieczeństwa – dokument przechowywany jest w kancelarii notarialnej.

Testament allograficzny i ustny

• Allograficzny – sporządzany przed wójtem, burmistrzem lub konsulem w obecności dwóch świadków. Testator składa oświadczenie pod dyktafonem lub ustnie, które urzędnik spisuje.
• Ustny – dopuszczalny jedynie w sytuacjach nagłych (np. w obliczu niebezpieczeństwa utraty życia), wymaga obecności trzech świadków. Jego ważność trwa 6 miesięcy od ustania niebezpieczeństwa.

Aby dokument nie został zakwestionowany, należy pamiętać o obecności co najmniej dwóch świadków (w testamencie allograficznym co najmniej trzech) oraz o wyraźnym określeniu spadkobierców i przedmiotów, które mają przypaść poszczególnym osobom.

Procedury po sporządzeniu i zabezpieczenie testamentu

Po sporządzeniu testamentu warto zadbać o jego odpowiednie przechowywanie i poinformowanie zaufanych osób o jego istnieniu. Dokument powinien być łatwo odnajdywalny po śmierci spadkodawcy.

Rejestr czynności na wypadek śmierci

Od 2016 roku funkcjonuje Rejestr Sporządzenia Testamentów prowadzony przez Centrum Informacyjne Krajowej Rady Notarialnej. Dzięki wpisowi:

• Notariusz wie, że spadkodawca sporządził dokument i gdzie jest przechowywany.
• Eliminujemy ryzyko, że testament zaginie lub zostanie ukryty przed osobami uprawnionymi.

Zabezpieczenie testamentu prywatnego

W przypadku testamentu własnoręcznego bezpiecznym rozwiązaniem jest przekazanie go zaufanej osobie lub depozyt w sejfie. Należy unikać przechowywania w miejscach, które mogą być zniszczone (np. strych, piwnica bez kontroli wilgotności).

Unieważnienie i odwołanie

Testator może w każdej chwili sporządzić nowy dokument, który automatycznie unieważnia wcześniejszy testament. Aby skutecznie odwołać wcześniejszą wolę, należy:

• Spisać kolejny dokument w jednej z przewidzianych form.
• Dokonać jednoznacznego oświadczenia o odwołaniu poprzedniej wersji.
• Zdecydowanie lepiej sporządzić testament notarialny, aby uniknąć późniejszych wątpliwości interpretacyjnych.

Zachowanie wszystkich formalności i właściwe przechowywanie dokumentu zapewni, że ostatnia wola spadkodawcy będzie wykonana zgodnie z jego oczekiwaniami, a spadkobiercy unikną zbędnych sporów przed sądem.