Odstąpienie od umowy zawartej na odległość to jedno z kluczowych uprawnień przyznanych konsumentowi przez ustawę o prawach konsumenta. Zrozumienie procedury i terminów jest niezbędne, by skutecznie zrealizować swoje prawa i uniknąć potencjalnych sporów z przedsiębiorcą. Poniższy artykuł przybliża najważniejsze zagadnienia związane z odstąpieniem od umowy, wskazując podstawę prawną, zasady komunikacji, wzór oświadczenia oraz praktyczne wskazówki.

Ogólne zasady odstąpienia od umowy zawartej na odległość

Podstawa prawna

Prawo konsumenta do odstąpienia od umowy zawartej na odległość reguluje ustawa z dnia 30 maja 2014 r. o prawach konsumenta. W jej treści znajdziemy definicję umowy zawartej na odległość, określenie okresu na odstąpienie oraz obowiązki stron po złożeniu oświadczenia. Warto zwrócić uwagę na art. 27–38, gdzie ustawodawca szczegółowo opisuje tryb i skutki odstąpienia.

Czas na odstąpienie

Konsument ma prawo zrezygnować z umowy w ciągu 14 dni kalendarzowych, licząc od dnia:

• odbioru towaru – w przypadku umowy sprzedaży,
• zawarcia umowy – przy świadczeniu usług,
• częściowego odbioru – gdy przesyłka dotyczy kilku produktów zamówionych łącznie, ale dostarczonych w różnych terminach.

W szczególnych sytuacjach – na przykład gdy przedsiębiorca nie poinformował o prawie odstąpienia – termin ten może ulec przedłużeniu do 12 miesięcy. Po uzupełnieniu brakujących informacji termin 14-dniowy biegnie od dnia ich przekazania.

Procedura odstąpienia od umowy

Złożenie oświadczenia

Aby skutecznie odstąpić, konsument musi złożyć wyraźne oświadczenie w formie jednoznacznej i czytelnej komunikacji skierowanej do przedsiębiorcy. Oświadczenie można przekazać:

• pocztą tradycyjną,
• e-mailem,
• poprzez formularz dostępny na stronie internetowej sprzedawcy.

W oświadczeniu należy podać dane konsumenta, wskazać numer umowy (jeśli istnieje) oraz wyrazić wolę odstąpienia. Nie jest konieczne podawanie przyczyny rezygnacji.

Wzór formularza

Ustawa przewiduje wzór formularza odstąpienia, który przedsiębiorca może udostępnić klientowi. Przykładowa treść takiego dokumentu powinna zawierać:

• imię i nazwisko konsumenta,
• adres zamieszkania,
• numer umowy lub datę jej zawarcia,
• oświadczenie o odstąpieniu od umowy,
• datę i podpis (w formie elektronicznej wystarczy nazwa w e-mailu).

Konsument może również sporządzić własne oświadczenie, o ile jego treść jest czytelna i zawiera wszystkie niezbędne dane.

Skutki prawne

Skutkiem odstąpienia jest uznanie umowy za niebyłą. Z chwilą otrzymania oświadczenia przedsiębiorca musi:

• zwrócić wszystkie otrzymane od konsumenta płatności, w tym koszty dostarczenia rzeczy (z wyjątkiem dodatkowych kosztów wynikających z wybranego przez konsumenta sposobu dostawy innego niż najtańszy zwykły sposób oferowany przez sprzedawcę),
• dokonać zwrotu niezwłocznie, a w każdym przypadku nie później niż w ciągu 14 dni od dnia otrzymania oświadczenia o odstąpieniu,
• oddać środki w takiej samej formie płatności, jakiej użył konsument, chyba że konsument wyraźnie zgodził się na inny sposób zwrotu.

Konsument natomiast musi zwrócić towar niezwłocznie, nie później niż w ciągu 14 dni od dnia, w którym odstąpił od umowy.

Obowiązki stron w przypadku odstąpienia

Zwrot towaru i kosztów

Konsument odpowiada jedynie za zmniejszenie wartości rzeczy spowodowane korzystaniem z niej w sposób wykraczający ponad konieczny zakres pozwalający ustalić charakter, cechy i działanie rzeczy. Przedsiębiorca może wstrzymać się ze zwrotem płatności do chwili otrzymania rzeczy lub dostarczenia dowodu jej odesłania.

W praktyce oznacza to, że klient może obejrzeć produkt, przymierzyć go, a nawet przetestować, ale nie może używać go jak właściciel. Jeżeli wartość produktu uległa pogorszeniu, przedsiębiorca może dochodzić odszkodowania.

Ograniczenia i wyłączenia prawa odstąpienia

Niektóre kategorie umów zostały wyłączone z prawa do odstąpienia, m.in.:

• umowy o świadczenie usług, jeżeli przedsiębiorca wykonał usługę w pełni za wyraźną zgodą konsumenta,
• dostarczanie treści cyfrowych, jeśli nie są one dostarczone na nośniku materialnym i wyrażono zgodę na rozpoczęcie realizacji przed upływem terminu na odstąpienie,
• umowy o dostarczanie towarów zaprojektowanych i wyprodukowanych według specyfikacji konsumenta lub wyraźnie spersonalizowanych,
• dostawy prasy
• umowy o usługi hotelarskie, transportowe czy gastronomiczne, jeżeli obejmują daty lub okresy.

Praktyczne wskazówki dla konsumenta

• Zawsze zachowaj potwierdzenie nadania przesyłki z oświadczeniem o odstąpieniu lub wydruk wiadomości e-mail.
• Warto skorzystać z bezpiecznego sposobu płatności (przelew, karta), aby mieć dowód zwrotu pieniędzy.
• Przed odesłaniem towaru sprawdź, czy jest odpowiednio zabezpieczony i zapakowany – unikniesz roszczeń ze strony sprzedawcy.
• Jeżeli przedsiębiorca spóźnia się ze zwrotem, przypomnij mu o obowiązku – najlepiej w formie pisemnej lub e-mail.
• W razie wątpliwości możesz skorzystać z pomocy Rzecznika Praw Konsumenta lub organizacji pozarządowych.